Høsnarhús og kassar

Framman fyri mær liggja tvey áhugaverd hugskotskatalog  um nýggja miðbýarætlan í Tórshavnar býi. Annað er tann vinnandi verkætlanin hjá Zeta Architects, og hitt er bóklingurin  hjá Hans Mortensen “Havnin innan fyri Stóragarð” við arkitektunum Gunnar Hoydal, Mette Skjold og Ósbjørn Jacobsen.

 

Tað er sera hugaligt, at okkara arkitektar spenna seg út og droyma um at fríðka høvuðstaðin. Sjálv havi eg ikki professionella vitan um evnið, men tá ið verkætlanir verða lagdar út til hoyringar hjá borgarunum, vági eg mær at stinga nøsina fram.

Báðar hesar byggilistarligu ætlanirnar vilja bjarga Havnini. Tær hava hugsjónir, og tær gera nakað við tað.

 

Beinanvegin sum okkurt skal broytast á einum stað, er tað næstan ein natúrlóg at gallróp og mótmæli verða. Hesi byggja fyri tað mesta á kenslur. Vit føla hettar ella hattar: nú fara “teir” at knúsa okkara góðu gomlu Havn, og vit finna okkum ikki í tí. Nostalgiin blomstrar. Serliga eru tað føroyskir útisetar, ið mótmæla. Tað gjørdi eg eisini sjálv, tá eg var útiseti.

Men tá ið tú dag og dagliga válar inni í hesum eldra partinum av býnum í góðum sum í ringum veðri, fært tú eyga á mangt, sum kundi verið broytt til tað betra.

 

Eina ferð læt ein kendur arkitektur hesi orð falla í eini útvarpssending: Høvuðsgøtan í Tórshavn er full í smáum høsnarhúsum. Eg mátti geva honum rætt. Fleiri “høsnarhús” eru, og tí er tað gott, at nýggir modernaðir bygningar verða reistir. Teir eru snøggir, ikki ov høgir ella “kaldir” og tú sært, at fólk gera sær ómak.

 

Tað stóra spøkilsið í býnum tykist vera Steinatún, so lat okkum byrja við tí.

Stórt sprongt grót er laðað fram við bakkanum, og eg haldi, at saman við tí vøkru høgu grótgrundini í Tilhaldinum, verður her ov nógv grót tilsamans. Hetta gevur eina haldbæra men trista fasadu. Í Steinatúni er eisini ein kiosk við ongum innihaldi. Hon er eitt krokingarstað millum ælini, og í nándini eru fleiri “høsnarhús”. Aftanfyri busssteðgiplássið við Bank Nordik, har fleiri túsund føroyingar hvønn dag standa og bíða, ( hetta er býarinnar bussterminalur) er ein malplaserað koyribreyt við parkeringsblindtarmi  - ein deyðsfella. Gjøgnum Steinatún koyra túsundtals bilar, bussar, tangabilar og trailarar allan dagin, og her savnast skúlabørn, arbeiðsfólk, heimleys og eldri í hópatali.

Hetta karakterleysa ongamannalandi átti at verið eitt fjálgt stað við vakrari ljósseting.

Einki undarligt er í, at okkara arkitektar blaka seg yvir hetta túnið og royna at gera nakað nýtt, vakurt og slóðbrótandi. Teir koyra kioskina burtur, nógv trø verða plantað, grótlaðingin er minkað ella burtur, og nýmótans lættir bygningar reistir á staðnum. Vit kunnu altíð kjakast, um hetta eru kassar ella ei, høsnarhús eru tað so ikki.

Í fyrstu atløgu helt eg myndina hjá Zeta Architects av tí nýggja Steinatúni vera eitt sindur kaldliga, men vit at hyggja gjøllari, sæst ein góð ætlan, sum kanska er betri enn tann í “Havnin innan fyri Stóragarð”. Spurningurin er, hvat gera vit? El-ljósið hevur alt at siga. Tilfarið og liturin á koyribreytini eisini. At lata niðasta partin av Bank Nordik upp móti Steinatúni – kanska sum eina upplýsta arkadu ljóðar spennandi.

 

Ein fylking á Facebook við navninum “ Bjargið Havnini” stúrir fyri, at býurin við nýggju ætlanini verður fullur av køssum. Fylkingin vil varveita søgulig hús, og tað er gott. Spurningurin er, hvat vit meta vera søguligt, tí alt hevur eina søgu. Ikki eitt ilt orð um “høsnarhús” annars, tí verða tey málað í bjørtum litum og hildin viðlíka, kunnu tey gerast eitt originalt lítið sjarmutrøll millum nútíðar risar. Kioskin hjá Astu er eitt sovorðið sjarmutrøll. Hon eigur at verða varveitt, renoverað og nútímansgjørd við bjálving og varma.

 

Reyði parkeringskjallarin í Tórsgøtu er ein sera fyndug ætlan. Sama er staðið, har gamla Perlan var. Og skulu vit ikki eina ferð fyri allar gevast at gráta krokodillutár um hetta yvirvaksna “høsnarhúsið”, gomlu Perluna, sum sjálvur eigarin, William Heinesen, helt vera ein misháttan skapning?

Eg skilji ikki ætlanina við tí høga nakna húsaskjøldrinum beint við Gr. Kambansgøtu í Vágsbotni. Hvat er ætlanin við hesum húsinum, sum hevur ov nógvar deyðar flatur og kanska fer at skugga fyri sólini?

 

Ein opin Havnará er tann romantiski dreymurin hjá nógvum. Mín spurningur er: hvar skulu tær stóru mannamúgvurnar á Vaglinum vera, um áin er opin, har sum dammurin var?

“Havnin innan fyri Stóragarð” hevur eina sera lokkandi mynd av eini opnari Havnará og opnum Amtmansgarði. Um henda ætlanin letur seg gera, vildi tað verið ein fongur og eitt prýði fyri býin.

Kortini mugu vit hava í huga, at á landssynningi liggur hann tráur niðan eftir Áarvegnum, so ivingarsamt er, um tað er skilagott at taka hús burtur oman móti Kongabrúnni.

 

Uppskot er um eina “spanska trappu” í Mylnugøtu, har sólin stavar seinrapartar. Flott hugskot. ( Í okkara gleðisrúsi um trappur, mugu atlit takast til tey, ið ikki brúka trappur.)

Ein brúgv á Vestaru vág er sera vakurt. Hvat siga bátaeigararnir?

Stórar og eg haldi vakrar ætlanir eru út eftir Eystaru bryggju. 

Um Vaglið. Er tað nóg mikið at planta nógv trø og hava kafé á sólsíðuni, til at hetta verður eitt hugnaligt fólksins stað, sum ikki einans ger bilarnar lukkuligar, men eisini er fyri menniskju? Her kann ljóssetan og vøkur gøtuálegging eisini gera undurverk.

 

Nógvar ætlanir hava verið um Skálatrøð, og nú frættu vit, at Tjóðpallurin verður staðsettur her. Stór byggilistarlig  krøv eiga at verða sett til bygging á hesum stað, sum er eitt av andlitum býarins.

Vestara bryggja er eitt eldorado av møguleikum. Økið, ið er 8- 10 ferðir so stórt sum Skálatrøð, heldur í løtuni líkasum ondini, tí møguleikarnir er so mangir.

“Havnin innan fyri Stóragarð” vísir á ikki færri enn 7 ymiskar spennandi møguleikar.

 

Ein spurningur, vit eiga at seta okkum er: hvørjum skal Tórshavnar býur liva av í framtíðini. Tástani fáa vit rættiliga raðfest.

Eg haldi, at øll tey framsýndu arkitektauppskotini hava nakað gott í sær, og tey ráðandi kunnu so pilka tað besta burturúr, og so er at seta í gongd.