Kjakið um byggileiðslu og byggiharraábyrgd í almennum verkætlanum snýr seg ikki bert um, hvør skal hava ábyrgdina. Tað snýr seg um at tryggja, at avgerðir verða tiknar á einum breiðum fakligum grundarlagi – og ikki í einari ostaklokku.
Í fleiri almennum verkætlanum hava vit sæð, at stovnar sum SEV, Vága Floghavn og Suðuroyartunnilsfelagið hava keypt sær privatar ráðgevar, sum í verki hava virkað bæði sum byggiharri og byggileiðsla.
Samstundis hevur stovnurin sjálvur ikki altíð havt neyðugu fakligu førleikarnar til at vera ein virkin og kritiskur byggiharri.
Tá stovnurin er kundin, og sami ráðgevi bæði fyrireikar, metir og leiðir verkætlanina, er vandi fyri, at loysnirnar verða lagaðar eftir ynskjum hjá kundanum heldur enn eftir tí, sum er fakliga besta loysnin fyri samfelagið.
Hetta er serliga álvarsamt í verkætlanum, har jarðfrøði, byggitøkni, kapacitetsmetingar og linjuval eru avgerandi. Har er tað ikki nóg mikið at halda seg kenna tørvin.
Tørvurin eigur at verða staðfestur við óheftum fakligum kanningum.
Ostaklokkueffektin er bara ein partur av trupulleikanum
Byggiharraábyrgd krevur breitt fakligt yvirlit, royndir, óheft eftirlit og dygdarmeting. Verða hesar uppgávurnar lagdar út til ráðgevar, sum arbeiða innan eina avmarkaða rammu og ofta hava avmarkaða vitan um lokal viðurskifti, økist vandin fyri, at avgerðir verða tiknar á ov smølum grundarlagi.
Men trupulleikin er størri enn ráðgevarnir. Hann er eisini skipanarligur.
Tá hvør einstakur stovnur sjálvur skal vera byggiharri, verður góðskan ofta ójøvn. Summir stovnar megna uppgávuna væl, meðan aðrir fáa trupulleikar við útboðum, kostnaðarstýring, avtalum og dygdareftirliti. Hetta er ikki óvæntað í einum lítlum landi, har royndirnar við stórum byggiverkætlanum eru avmarkaðar.
Tí eigur landið at hava eina felags skipan, sum tryggjar:
- óheft eftirlit,
- felags standardir fyri útboð og bygging,
- greiða ábyrgdarbýting,
- og felags dygdarmeting.
Ein stovnur eigur ikki samstundis at vera byggiharri, byggileiðari, dygdarmetari og eftirlitsmyndugleiki. Tað ger ábyrgdina ógreiða og minkar um óheftu fakligu metingina.
Somuleiðis eigur byggiharraábyrgdin ikki at enda, tá lykilin verður latin upp og bandið skorið við grindaknívi.
Langtíðar viðlíkahald, ábyrgdarbýting og fígging av rakstri eiga at verða hugsað inn longu í verkætlanarfasuni.
Ein føroysk loysn
Føroyar hava ikki tørv á at kopiera skipanir úr størri londum. Vit hava tørv á einari skipan, sum passar til okkara viðurskifti.
Ein miðsavnaður fakligur stovnur eigur at hava ábyrgd av standardum, dygdarmeting og óheftum eftirliti. Stovnarnir kunnu framvegis vera byggiharrar í smærri og miðalstórum verkætlanum, har teir hava fakliga nærleikan, men innan felags karmar.
Soleiðis sameina vit lokala vitan við felags fakligari styrki.
Niðurstøða
Kjakið um byggiharraábyrgd snýr seg ikki um politiskan lit. Tað snýr seg um fakligheit, ábyrgd og góða stýring.
Verða avgerðir tiknar í einari ostaklokku, er vandi fyri dýrum mistøkum, óneyðugum íløgum og ójavnari góðsku.
Tí eigur Føroyar at velja eina miðleið: eina skipan við sterkum felags standardum, óheftum eftirliti og byggiharraábyrgd, sum tryggjar heildina – samstundis sum tann fakligi nærleikin hjá einstøku stovnunum verður varðveittur.
Tað er tann mest haldgóða loysnin fyri framtíðar almennar byggiverkætlanir.
