Endamálið er at fáa fleiri bústaðir út á fasta leigumarknaðin. Tað er eitt gott endamál.
Men eitt gott endamál ger ikki av sær sjálvum eitt lógaruppskot gott.
Áðrenn vit velja amboðið, eiga vit at vita, hvør trupulleikin er – og hvønn vit raka.
Vita vit, hvønn vit raka?
Í 2024 vóru góð 1.200 stutttíðarleigumál lýst tøk í Føroyum. Knøpp 660 vóru bert tøk av og á, og fastbúgvandi fólk vóru skrásett á adressunum. Hini 541 vóru tøk meginpartin av tíðini, og eingin var skrásettur at búgva á adressunum.
Men tølini vísa ikki, hvussu nógv av teimum 541 eru summarhús og frítíðarbústaðir, hvussu nógv verða rikin sum vinnuligt gistingarvirksemi, og hvussu nógv veruliga kundu komið út á fasta leigumarknaðin.
At eingin er skrásettur á adressuni, er ikki tað sama sum, at ein leigubústaður stendur tómur.
Lógaruppskotið leggur eingi hagtøl fram. Tað verður ikki viðgjørt, hvussu leigumálini býta seg millum summarhús, frítíðarbústaðir, vanligar bústaðir og vinnuligt gistingarvirksemi. Heldur ikki verður mett um, hvussu nógv veruliga kunnu væntast at koma út á fasta leigumarknaðin.
Vinnuligt gistingarvirksemi eigur ikki at verða avmarkað við einum dagamarki, tá tað ikki er skjalfest, at hetta fer at útvega fleiri leigubústaðir.
Framsókn: Vinnuligt frælsi – men ikki her?
Framsókn sigur í sínum vinnupolitikki, at „vinnulívið skapar búskaparliga grundarlagið undir samfelagnum“, og at vinnan skal vera burðardygg og fjølbroytt.
Nakrar føroyskar fyritøkur hava gjøgnum árini bygt upp vinnuligt gistingarvirksemi við íbúðum. Tær hava gjørt íløgur, tikið váða og rikið virksemi eftir galdandi reglum.
Nú er Framsókn við til at leggja fram eitt uppskot, sum kann geva kommununum heimild at seta eitt dagamark fyri júst hetta virksemið – uttan at nakað niðara mark er ásett.
Tað merkir, at tað ikki bara verður regulerað, hvussu vinnan skal rekast, men hvussu stóran part av árinum hon yvirhøvur kann reka.
Hvussu samsvarar tað við liberalu grundsjónarmiðini hjá Framsókn um vinnuligt frælsi og eina fjølbroytta privata vinnu?
Tjóðveldi: Hvat hendi við íverksetanini?
Tjóðveldi sigur seg vilja føra ein virknan ferðavinnupolitikk og gera tað einfaldari at reka smærri handils- og tænastufyritøkur.
Men tað eru júst smáar fyritøkur og íverksetarar, sum hava sæð ein møguleika í vaksandi ferðavinnuni og ment eitt alternativ til siðbundnu hotellini: vinnuligt gistingarvirksemi í íbúðum.
Nú kann grundarlagið undir hesum virksemi verða munandi avmarkað við einum kommunalum dagamarki.
Er hetta veruliga tann íverksetan, sum Tjóðveldi vil stimbra?
Skulu hotellini hava framíhjárætt?
Í viðmerkingunum til lógaruppskotið verður víst á, at hotell og annað gistingarvirksemi ikki virka undir somu treytum.
Men hvørjar ítøkiligar treytir er talan um – og hví er eitt dagamark rætta svarið?
Um hotell hava strangari krøv til eitt nú brunatrygd, heilsuviðurskifti ella skráseting, ber til at seta samsvarandi og lutfalslig krøv til vinnuligt gistingarvirksemi við íbúðum.
Tað er regulering av kappingartreytunum.
Eitt dagamark er nakað annað.
Tað sigur ikki:Tit skulu lúka somu krøv.
Tað sigur:Tit sleppa bara at reka vinnuna ein part av árinum.
Varð sama meginregla nýtt fyri hotell, kundi eitt hotell framvegis havt loyvi at reka hotell, men bert havt gestir 90 dagar um árið. Tað hevði ikki bara regulerað treytirnar fyri rakstrinum, men avmarkað sjálvt rakstrargrundarlagið.
Hví skal eitt slag av vinnuligum gistingarvirksemi kunna rekast alt árið, meðan eitt annað kann verða lagt undir dagamark?
Um trupulleikin er ójøvn krøv, er tann natúrliga loysnin at hyggja at krøvunum – ikki at avmarka kappingarneytan.
Hvat gera Norðurlondini?
Danmark: Dagamørkini á 30, 70 og upp í 100 dagar eru knýtt at útleigu av egnum heilársbústaði. Lógin sigur, at talan er um fasta ogn, sum er heilársbústaður hjá eigaranum ella brúkaranum. Hesi dagamørkini eru sostatt ikki eitt alment dagamark fyri vinnuligt gistingarvirksemi við íbúðum.
Ísland: 90-daga markið er knýtt at privatari útleigu í bústaðnum, har útleigarin hevur sín fasta bústað, og undir ávísum treytum í einari aðrari ogn uttan fyri tættbygt øki, sum viðkomandi eigur. Vinnuligt gistingarvirksemi við íbúðum til stutttíðarleigu verður regulerað eftir øðrum reglum, millum annað við krøvum um rakstrarloyvi.
Noreg: Fyri stutttíðarútleigu av íbúð í einum eigarafelagi er lógarásetta markið 90 dagar um árið. Eigarafelagið kann tó við 2/3-meiriluta áseta eitt annað mark millum 60 og 120 dagar.
Svøríki: Einki landsumfatandi dagamark er ásett fyri stutttíðarleigu. Útleiga verður í staðin regulerað eftir øðrum reglum, millum annað eftir bústaðarslagi og nýtslu.
Samanberingin vísir, at Danmark, Ísland og Svøríki ikki hava eitt alment dagamark fyri vinnuligt gistingarvirksemi við íbúðum av tí slagnum, sum føroyska uppskotið gevur kommununum heimild at seta. Noreg hevur tó ásett dagamark fyri stutttíðarútleigu av íbúðum í eigarafeløgum.
Føroyar kunnu sjálvandi velja sín egna leist. Men tá eigur spurningurin at verða svaraður:
Hví júst henda loysnin – og hvør føroysk greining vísir, at hon rakar rætta trupulleikan?
Ein bóking er ikki tað sama sum ein íløga
Lógaruppskotið viðurkennir sjálvt, at eitt dagamark kann hava neiligar fíggjarligar avleiðingar fyri persónar og fyritøkur, sum hava gjørt íløgur við stutttíðarleigu fyri eyga. Kortini kunnu kommunalar reglur koma í gildi seks mánaðir eftir, at tær eru samtyktar – við tí grundgeving, at nógv stutttíðarleigumál verða bókað væl frammanundan.
Men seks mánaðir verja bókingar – ikki íløgur, sum eru gjørdar við langtíðarrakstri fyri eyga.
Fyritøkur kunnu hava keypt ognir, tikið lán og gjørt stórar íløgur í áliti á galdandi reglur. Tí eigur at verða viðgjørt, hvussu farið skal verða við vinnuligum gistingarvirksemi, sum í fleiri ár hevur verið rikið lógliga, í einari skiftistíð.
Tað snýr seg ikki um at sleppa undan regulering, men um rættartrygd og um at kunna líta á karmarnar, sum virksemið er bygt á.
Hvussu lágt kann dagamarkið setast?
Lógaruppskotið ásetur ikki sjálvt eitt dagamark, men gevur kommununum heimild at gera tað. Sambært serligu viðmerkingunum til § 2 er einki niðara mark.
Tað ger stóran mun, um eitt lógligt vinnuligt gistingarvirksemi kann rekast 200, 90, 30 ella 10 dagar um árið.
Jú størri inntrivið er, tess størri gerast spurningarnir um rættartrygd, ognarvernd, skiftisreglur og møguligt endurgjald.
Tað eigur at verða lýst, áðrenn heimildin verður latin – ikki aftan á, tá ein kommuna hevur brúkt hana.
Fyrst diagnosan – síðani viðgerðin
Hetta er ikki ein grundgeving ímóti at regulera stutttíðarleigu. Men skal reguleringin virka, má hon raka rætt.
Um trupulleikin er, at bústaðir, sum annars høvdu verið langtíðarleigaðir, verða fluttir til stutttíðarleigu, eigur reguleringin at raka júst teir bústaðirnar.
Men fyrst mugu vit vita, hvørjir teir eru, og hvussu nógv teir veruliga merkja fyri bústaðarmarknaðin.
Annars kunnu vit enda við at skurðviðgera tað fríska knæið, meðan trupulleikin í sjúka knænum verður verandi.
Og vit kunnu fáa allar vansarnar av einari víðfevndari regulering – uttan at fáa teir leigubústaðirnar, sum vóru endamálið.
Framsókn sigur, at vinnan skal vera burðardygg og fjølbroytt. Tjóðveldi sigur seg vilja føra ein virknan ferðavinnupolitikk og gera tað einfaldari at reka smærri handils- og tænastufyritøkur.
Men vinnupolitikkur verður ikki máldur eftir tí, sum stendur í stevnuskránni. Hann verður máldur eftir teimum lógum, tú leggur fyri Løgtingið.
Áðrenn ein so víðfevnd heimild verður latin kommununum, eiga Tjóðveldi og Framsókn tí at kunna svara greitt:
- Hvussu nógvir av teimum bústøðum, sum kunnu verða raktir av einum dagamarki, høvdu annars verið á fasta leigumarknaðinum – og hvussu nógvir væntast veruliga at koma út á marknaðin eftir eitt dagamark?
- Hvørjar avleiðingar væntast eitt dagamark at hava fyri ferðavinnu, vinnuligt gistingarvirksemi, íløgur og ognarvirði – og á hvørjum grundarlagi eru tær mettar?
- Hvørjar ítøkiligar ójavnar kappingartreytir millum hotell og vinnuligt gistingarvirksemi við íbúðum skal uppskotið rætta – og hví verða sjálvar kappingartreytirnar ikki reguleraðar í staðin?
- Hvussu verður rættartrygdin hjá fyritøkum vard, sum í nógv ár hava rikið lógligt gistingarvirksemi og gjørt íløgur í áliti á galdandi reglur?
Góð regulering byrjar ikki við viðgerðini. Hon byrjar við røttu diagnosuni.
